Reklama

2017-08-04 13:35:06

Reklama

Mszana Dolna, Nowy Jork

Życiowe piętno Mosesa Afetrgura

Reklama
reklama
Reklama

Kiedy 15 lipca 2014 roku, po długiej i samotnej modlitwie na miejscu kaźni swoich rodaków, a pośród nich i najbliższych, wolnym krokiem podążał do czekającego niedaleko samochodu, co chwilę przystawał, by jeszcze raz oglądnąć się i popatrzeć na to miejsce.

19 sierpnia 1942 roku w Mszanie Dolnej Niemcy w bestialski sposób zamordowali 881 Żydów. Dorosłych zabijali strzałem w tył głowy, zaś dzieci wrzucali żywe do dołu, na stosy leżących w  morzu krwi ciał ich matek i ojców uznając, że nie warto marnować amunicji. Czy w lipcu 2014 Moses Aftergut przeczuwał, że jest na tym miejscu po raz ostatni, że kolejne spotkanie będzie już po „tamtej stronie”, w świecie gdzie nie ma cierpienia i nienawiści? 

Odpowiedzi na te pytania nie będzie, podobnie jak kolejnych spotkań z jedynym ocalałym z masakry na Pańskim w 1942 roku, Mosesem Aftergutem który zmarł jesienią 2016 roku w swoim domu, w Nowym Jorku i zgodnie ze swoją ostatnią wolą został pochowany w ziemi przodków. Ta smutna wiadomość dotarła do Mszany Dolnej dopiero teraz, a przekazał ją przyjaciel Mosesa Afterguta, Piotr Krupiński.

Moses Aftergut urodził się w Przemyślu w roku 1926. Wraz z rodzicami i rodzeństwem przyjechał w sierpniu 1942 roku na wakacje do Dobrej.  Kilkanaście dni później stał już w mszańskich olszynach, na dzisiejszym placu targowym razem z setkami innych Żydów dowiezionych w to miejsce z okolicznych miejscowości. Tamtego dnia, podobnie jak dziś, prażyło słońce, a bezchmurne niebo zdawało się nie wieścić niczego złego. A jednak tamtego sierpniowego dnia wydarzyła się najstraszniejsza tragedia II wojny światowej w Mszanie Dolnej – niemieccy żołdacy z zimną krwią zamordowali 881 ludzi tylko dlatego, że byli Żydami. 
 
Moses Aftergut miał wtedy ledwo 15 lat – przez cały dzień, do późnego wieczora, patrzył  jak umierali jego rodzice, trójka rodzeństwa, kuzynostwo z Dobrej, ciocia i wój i rzesza innych, których nie znał z imienia. Ocalał, bo gestapowcy uznali, że może się jeszcze przydać i z innymi młodzieńcami miał zostać skierowany na roboty do Niemiec. Kiedy już zmierzchało, Moses stojący w drugim szeregu, wykorzystał chwilę nieuwagi pijanych żołdaków w mundurach SS, ukrył się w wysokiej trawie, a później turlając się w dół, znalazł schronienie w zaroślach. Pod osłoną nocy dotarł do młyna p. Szynalika na Zarabiu – tam znalazł schronienie i bezpiecznie przeczekał straszne dni. 

Choć wiedział, że nie ma już matki i ojca, a młodsze siostry konały w niewyobrażalnych męczarniach, cieszył się, że ma jeszcze brata, który nie pojechał wtedy z nimi na wakacje do Dobrej, ale do Krakowa, do rodziny. Nie wiedział wtedy, że i on został przez Niemców zamordowany. Zatrzymany na jednej z ulic Płaszowa przez patrol, był bez szans – Niemcy kazali młodemu Żydowi wykopać grób, by chwilę po tym dokonać publicznej egzekucji.
 
Moses Aftergut pozostał na świecie sam. Po wojnie wyjechał do USA i zamieszkał w Nowym Jorku. Kilka lat później poproszono go, by zeznawał na procesie Hamanna – gestapowca z Nowego Sącza dowodzącego masakrą na Pańskim w 1942 roku. Choć ten zaprzeczał, by kiedykolwiek tam był, został rozpoznany przez Mosesa Afterguta po charakterystycznym seplenieniu. Po krótkim procesie Hamann został stracony. Moses Aftergut wrócił do Nowego Jorku i przez długie 66 lat mierzył się ze straszliwą przeszłością. Budził się w nocy, słysząc szczęk przeładowywanej broni, a zimny pot oblewał ciało. Wiedział, że musi kiedyś wrócić do Mszany Dolnej, że musi stanąć nad zbiorową mogiłą w której spoczywają najbliżsi, że jest im to winny.

3 września 2008 roku w samo południe, pierwszy raz po 66 latach stanął na ziemi skrywającej szczątki matki i ojca, sióstr i setek niewinnych ofiar ludzkiej nienawiści. Pochylony i cały drżący. Po zoranej zmarszczkami twarzy płynęły łzy. Modlitwa w samotności trwała długo, a potem długa ciągnęła się opowieść jedynego ocalałego świadka tamtej zbrodni. Powracał jeszcze w to miejsce dwa razy – w 2013 i 2014 roku. Mówił wtedy, że tu „ładuje akumulatory” na kolejne lata i nie przestaje dziękować Bogu, że pozwolił mu tu powrócić, że dał odwagę i siły.

15 lipca 2014 roku po skończonej modlitwie nad mogiłą, zatrzymał się nagle przy polu dojrzewającej pszenicy – wziął w dłonie złote kłosy i przytulił do twarzy, a potem z szacunkiem ucałował. Czy wiecie, powiedział, że one rosną na polu przez które moja matka i ojciec, moje siostry i wszyscy pozostali, szli po śmierć?
To było ostatnie spotkanie Mosesa Afterguta z Polską -  z Mszaną Dolną, Przemyślem, Płaszowem i Dobrą. Mosesa Afterguta już nie ma, ale pozostaje pamięć o człowieku niezwykłym, o człowieku u którego na twarzy wypisane było niewyobrażalne cierpienie, ale z ust którego nigdy nie usłyszałem słów chęci zemsty, nienawiści czy pogardy. Mówił zawsze, że tylko Bóg sprawiedliwie te straszne zbrodnie oceni.

Za trzy tygodnie kolejna, 75-ta już rocznica tamtego dnia. Moses Aftergut jest już ze swoimi najbliższymi – mogą się wreszcie sobą nacieszyć i „dokończyć” przerwane wakacje z 1942 roku, a my winniśmy pamięć o tamtej zbrodni i jedynym świadku tego bestialstwa przechowywać i szerzyć i nie zapominać o miejscu spoczynku ofiar tej masakry.

Tadeusz Filipiak
          

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
miejscowy turysta 2017-08-04 18:05:32
Nie znałem tej historii. Brawo dla redakcji za artykuł.

Wojna to rzecz straszna...
kleniu 2017-08-04 15:58:08
@ePiSkopat; ...żebyś człowieku/?/ nie żałował swojej obojętności wobec takich tragedii.
ePiSkopat 2017-08-04 14:56:18
A kogo to...nie mamy własnych problemów?
  • PRACA | dam
    SZUKAMY PRACOWNIKÓW DO SKLEPU - UMOWA O PRACĘ - ZAKOPANE -
    Tel.: 605 147 470.
  • PRACA | dam
    Niewielki obiekt z pokojami poszukuje 3 trzech osób do obsługi śniadań i sprzątania w godzinach od 7 do 15. Warunki do uzgodnienia.
    Tel.: 660770000
    E-mail: hallo@bialaowca.pl
  • USŁUGI | budowlane
    Wykonuje usługi remontowe i wykończenia wnętrz.
    Tel.: 531326738
  • USŁUGI | inne
    Centrum Stomatologii "Dominik"Rabka Zdrój ul. Zakopiańska 6a oferuje pełny zakres usług: Implantologia, Protetyka, Endodoncja (pod mikroskopem),Chirurgia, Stomatologia Dziecięca, Stomatologia Zachowawcza, Profilaktyka, Estetyka (wybielanie zębów), Ortodoncja, Rtg( punktowe, panoramiczne)
    Tel.: 18 26 70 739
    E-mail: centrumstomatologii@onet.eu
    WWW: www.csdominik.pl
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    Sprzedam STACJĘ NARCIARSKĄ koło Zakopanego, niedaleko Term Chochołowskich Cena: 650 tys zł. Mirosław +48 602 104 204
    WWW: www.wyciagciche.pl
  • PRACA | dam
    Zatrudnię pracowników budowlanych, cieśli zbrojarzy i pomocników. Praca na terenie Podhala. Zapewniam dowóz do miejsca pracy, wynagrodzenie od 4000zl do 5000zł miesięcznie
    Tel.: 661779649
    E-mail: david71@onet.eu
  • PRACA | dam
    Restauracja Skalnica w Bukowinie zatrudni KELNERKĘ. Praca stała lub tylko na weekendy.
    Tel.: 730 74 74 74
  • PRACA | dam
    Catering Duet w Zakopanem zatrudni KUCHARZA.
    Tel.: 604347603
    E-mail: spyrla@wp.pl
  • PRACA | dam
    Restauracja w Nowym Targu poszukuje KUCHARZA. 794 380 578.
  • PRACA | dam
    RESTAURACJA W ZAKOPANEM ZATRUDNI: POMOC KELNERSKĄ i KELNERKĘ. Praca stała i/lub weekendy, święta. 601 533 566
  • PRACA | dam
    Zatrudnię do pracy w sklepie wielobranżowym. Od zaraz na stałe.
    Tel.: 507466798
  • PRACA | dam
    Aqua Park Zakopane zatrudni PRACOWNIKA OBSŁUGI SPRZĄTAJĄCEJ. Tel. 602 263 516 lub 1820 63730 w.21.
  • PRACA | dam
    Zajazd Górski Kuźnice zatrudni KELNERKĘ / KELNERA. Tel. 601 268 550 lub 1820 63730 w.21.
  • PRACA | dam
    Restauracja TERMY SZAFLARY zatrudni KELNERA/KELNERKĘ na pełny etat
    Tel.: 698694677
    E-mail: Restauracja@termyszaflary.com
    WWW: www.termyszaflary.com
  • PRACA | dam
    Zatrudnię SZPACHLARZY, MALARZY. 731 877 220.
  • USŁUGI | budowlane
    ADAPTACJE, REMONTY - WYKOŃCZENIA WNĘTRZ.
    Tel.: 609066503
  • PRACA | dam
    Restauracja w Nowym Targu zatrudni na stałe KELNERKĘ/RECEPCJONISTKĘ. 607 888 555.
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    Do wynajęcia LOKAL/HALA 450 m2 - Nowy Targ, Sikorskiego. 609 55 66 77.
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    MIESZKANIE W KRAKOWIE, PODGÓRZE, 47 m2, umeblowane, do zamieszkania od zaraz. 600 290 390.
  • PRACA | dam
    Firma budowlana zatrudni pracowników budowlanych do pracy na terenie kraju i Słowacji. Zapewniamy dowóz do miejsca pracy, zakwaterowanie, jeden posiłek dziennie oraz zjazd raz w tygodniu do miejsca zamieszkania. Wynagrodzenie około 4-5 tysięcy zł/miesięcznie. Kontakt telefoniczny 502 418 740.
  • PRACA | dam
    Pilnie zatrudnię 2 lektorów j. angielskiedo w Nowym Targu i w Zakopanem. 600 393 500
  • PRACA | dam
    Pensjonat Silverton w Białce Tatrzańskiej zatrudni osobę do pracy na recepcji/do prowadzenia małego pensjonatu na cały etat.
    Tel.: 185330400
    E-mail: kontakt@silverton.info.pl
    WWW: pensjonat-silverton.pl
  • PRACA | dam
    FIRMA BUDOWLANA ZATRUDNI: CIEŚLĘ, DEKARZA. 600 38 38 52
  • PRACA | dam
    ZATRUDNIĘ: KUCHARZA/-KĘ, KELNERKĘ - RESTAURACJA MAŁA SZWAJCARIA, ZAKOPANE, ZAMOYSKIEGO 11 -
    Tel.: 600 07 61 07.
  • PRACA | dam
    OPIEKUNKI MEDYCZNE ZATRUDNIĘ -
    Tel.: 503 650 903.
  • ZDROWIE I URODA
    Agencja MEDICUS - opieka nad seniorem,
    Tel.: 503 650 903,
    WWW: opiekunkimedyczne.info
  • PRACA | dam
    Restauracja Bajera w NT zatrudni KELENRKI.
    Tel.: 501012912
  • PRACA | dam
    PENSJONAT W ZAKOPANEM ZATRUDNI KELNERKĘ DO PRACY W WEEKENDY (SOBOTA, NIEDZIELA). Praca stała, całoroczna. tel. 666378357
  • PRACA | dam
    Zatrudnię KIEROWCĘ ZMIENNIKA NA TAXI - Zakopane -
    Tel.: 888 223 761.
  • USŁUGI | budowlane
    STUDNIE GŁĘBINOWE. 509 898 583.
  • SPRZEDAŻ | różne
    Sprzedam wysłodki buraczane.
    Tel.: 663535221
  • PRACA | dam
    Przyjmę KUCHARZA/KĘ I POMOC KUCHENNĄ - Białka Tatrzańska. 608 101 076.
  • PRACA | dam
    Restauracja w Nowym Targu zatrudni na stałe KUCHARZA. 607 888 555.
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    BUKOWINA TATRZAŃSKA, SPRZEDAM PENSJONAT, 606 677 311.
  • SPRZEDAŻ | różne
    MATERIAŁY OPAŁOWE M.IN. WĘGIEL KOSTKA, WĘGIEL ORZECH, EKOGROSZEK, PELET. Ceny od 750 zł/t. Zadzwoń i dowiedz się więcej: 18 20 70 341
  • PRACA | dam
    Poszukujemy KUCHARZA/KUCHARKI z doświadczeniem, praca w Restauracji w centrum Szczawnicy.
    Tel.: 600-315-389
  • PRACA | dam
    Poszukuję HYDRAULIKA, Zakopane i okolice.
    Tel.: 722310615
    E-mail: thermosoft@onet.pl
  • PRACA | dam
    Nalewki Góralskie zatrudnią SPRZEDAWCĘ. tel. 691 166 005
    Tel.: 691 166 005
    E-mail: bafia@interia.pl
  • PRACA | dam
    DELIKATESY NA KRZEPTÓWKACH PRZYJMĄ DO PRACY SPRZEDAWCÓW I MAGAZYNIERÓW. 504 154 670
  • TURYSTYKA I WYPOCZYNEK
    GÓRALSKI DOMEK - Zapraszamy do Cichego - spokojnej miejscowości, kilkanaście kilometrów od Zakopanego, gdzie czeka gotowy na Wasz przyjazd góralski domek "z duszą". Do dyspozycji: obszerny salon z tv, w pełni wyposażona kuchnia, 3 sypialnie (jedna 4-osobowa i dwie 2-osobowe, z możliwością dostawki) oraz 2 łazienki. Na miejscu parking.
    Tel.: 507 171188.
    WWW: www.goralskidomek.podhale.pl
  • PRACA | dam
    STUDIO PAZNOKCI LEJDIS W NOWYM TARGU-SALA ZABAW MAŁPI GAJ zatrudni do manicure i pedicure. 691 888 444.
  • TURYSTYKA I WYPOCZYNEK
    Noclegi w Zakopanem
    WWW: www.eNOCLEGI.biz
2017-09-26 18:14 Po 300 tys. zł kary za nielegalny hazard 2017-09-26 17:34 Na zakopiance drzewo spadło wprost na samochód 2017-09-26 16:58 Różaniec do granic na Podhalu, Spiszu i Orawie 2017-09-26 16:45 Orawa zwycięska, ale druga 2017-09-26 16:30 Górale pomogą Kaszubom 2017-09-26 16:19 Prokuratura ponownie bada prywatyzację PKL 2017-09-26 16:09 Strażacy skontrolowali 220 pensjonatów i hoteli 2017-09-26 16:01 Wielkie żarcie w małym mieście 2017-09-26 15:14 Jest dotacja na odwiert. Gmina odstanie 45 mln zł 2017-09-26 14:14 Remont potrwa jeszcze przez miesiąc 2017-09-26 12:31 Nie było drogowskazu. Napisaliśmy i oto drogowskaz 2017-09-26 12:30 Jak pokochać teatr 2017-09-26 12:23 Bójka w centrum miasta 3 2017-09-26 09:46 Jeden ślad złodzieja 1 2017-09-26 07:41 Między nami, sąsiadami 2017-09-26 00:00 Jesień – najlepszy czas na odczulanie! 2017-09-25 21:52 Studenci walczą o budżet obywatelski 2017-09-25 20:34 Przewodnika po śmietniskach reglowych w Zakopanem część kolejna 2 2017-09-25 19:39 Podhale bez Kulawika 2017-09-25 19:19 Nowa królowa zza wielkiej wody 4 2017-09-25 18:42 Turysta zabłądził pod Krzyżnem 3 2017-09-25 18:02 Świętowanie w świecie słabowidzących 2017-09-25 16:36 Zaginiony odnaleziony 2017-09-25 16:32 Tak zespół After Party bawił publiczność 1 2017-09-25 15:58 Błotna edycja Joy Ride Night Downhill 2 2017-09-25 14:31 Przyznał się do czterech podpaleń 3 2017-09-25 13:55 Remiza oficjalnie otwarta 2017-09-25 13:31 Górale z księżycową monstrancją 2 2017-09-25 13:02 Remont ul. Króle. Zamknięta droga 2017-09-25 13:01 Bo miasto dobrze współpracuje 1 2017-09-25 11:19 Szlaki wciąż podtopione i śliskie 2017-09-25 11:14 Pomóżmy znaleźć dla nich dom 2017-09-25 10:33 Płonący samochód 2017-09-25 09:36 Słowacy przyłapani na kradzieży w Nowym Targu 1 2017-09-25 09:08 Zaplanujmy sobie budżet 2 2017-09-25 07:39 Czołowe zderzenie na drodze krajowej 2017-09-24 21:30 Uroczyste zakończenie zlotu harcerzy z Małopolski 2017-09-24 20:30 Polaniorze świętują swój jubileusz 2 2017-09-24 19:25 Jak powiększyć kawalerkę – porady nie tylko dla studenta 2017-09-24 18:58 Plac zabaw przed dziećmi zabezpieczony 6 2017-09-24 18:18 Prawie jak strażnik Teksasu 1 2017-09-24 16:34 Łania nie boi się ludzi (wideo) 1 2017-09-24 15:02 Potoki w Tatrach wezbrane, ale w końcu wyszło słońce (wideo i zdjęcia) 2017-09-24 13:44 W kranie zamiast wody jakby ropa płynie 9 2017-09-24 13:22 Muzeum dla uczniów 2017-09-24 13:05 Trzecie Orawskie Rodzinne Święto Rekreacyjne 2017-09-24 12:03 Rolkarze omijają Zakopane - wolą Nowy Targ 1 2017-09-24 10:30 Wieczność klauna 2017-09-24 10:07 Graficiarze kontra grafiti 7 2017-09-24 09:36 Portugalski "Blues" w Kmicicu 1
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2017-09-26 15:25 1. no cóż, jest jak jest. 2017-09-26 13:54 2. do szachmad ale piszesz głupoty. Nie wrzucaj do jednego wora kiboli z patriotami. 2017-09-26 13:46 3. Typowa ustawka kiboli wyklętych. Ciekawe ile orzełków i biało-czerwonych barw mieli na swojej patriotycznej odzieży. 2017-09-26 13:23 4. ???????????????? 2017-09-26 10:57 5. 2000+koszty postępowania. Jaki porządny rower by sobie kupił za te pieniądze. Warto było kraść? 2017-09-26 10:26 6. proste , po znajomości , mamuśka wielka działaczka to się udało dziewczyne wepchnąć . 2017-09-26 09:47 7. do Góral z Trójmiasta coś taki wymądrzały? Ty jesteś nieomylny i wszystko najlepiej wiedzący, że tak łatwo krytykujesz? Podejrzewam ,że gdyby się to tobie przytrafiło to ratownicy musieli by ci pewnie pierw pampersa zmienić a dopiero potem wpuścić na pokład śmigłowca. 2017-09-26 08:06 8. SUPER DZIEWCZYNA ! :) 2017-09-26 07:46 9. Do @Zakopiańczyk Z tą prognozą pogody to niestety bardzo różnie. Mam daleko w Tatry, ale staram się przynajmniej raz w roku przyjechać i połazić. Jak już jestem, to nocuję w schroniskach i w większości z nich nie ma jak sprawdzić prognozy. Te wyświetlane na monitorach to z reguły widok z kamer z aktualną pogodą - tyle to widzę przez okno ;/ Zasięgu komórkowego z reguły nie mam, wiec sam sobie nie sprawdzę prognozy. Każde schronisko udostępnia niby WiFi, ale chyba tylko raz w historii mi to zadziałało, po prostu jest tak słabe, że nie da się ściągnąć meteogramu. Szlag mnie trafia, jak na stronie TPN czytam porady, że zawsze przed wyjściem trzeba sprawdzić aktualną prognozę - jak? Czasami uda się zaczepić kogoś, kto ma telefon w innej sieci i wyjątkowo ma zasięg. Czy na serio nie dałoby się w schroniskach wyświetlać porządnych, godzinowych prognoz? 2017-09-26 07:22 10. Zabłądził biedaczek na podejściu pod Krzyżne? Nic dziwnego, musiał to być jakiś niewidomy że z dołu nie widział iż wyżej świeży śnieg leży. Tylko podziwiać ...
2017-09-20 22:47 1. Każdy pracownik ochrony zdrowia ma obowiazek posiadać indetyfikatkor i w ten sposób odróżnia się pielegniarzy od lekarzy. Poza tym czepki to już przeszłość na oddziałach tego nie ma. 2017-09-18 07:57 2. A powiedźcie co z kobietą??? czy ktoś się nią zaopiekował??? 2017-09-14 07:54 3. piękne dzieła, twórczość i wystawa , piękna oprawa muzyczna ale najpiękniejsi byli ludzie. 2017-08-09 16:21 4. Wy to nazywacie emocjami ? 2017-08-09 11:14 5. Serdecznie gratuluję:) życzę pomyślności i powodzenia wraz z Nojśwarniejsą ładnie się prezentują. GRATULACJE ale chciała bym skomentować Pana Mateusza Zając z Rabki Zdrój błagam wyrzuć tą koszulę to nie koszula góralska co to za wzory przy szyi, zrozumcie ludzie te hafty to stylizacja, zrozumcie chłopy jak chcecie się ładnie prezentować to koszule z mankietami, kołnierz, stójka a nie jakieś pseudo koszule. Błagam!!!!!!!! I WSZYSCY CO TO PRZECZYTAJĄ MIEJCIE NA UWADZE:) chciałam pogratulować Klimkowi Słodyczka który najpiękniej zatańczył, nie zgub tego bo uważam że jesteś w swoim pokoleniu a nie jeden starszy mógłby się nauczyć tańczyć od Ciebie a i instruktor nie będę wymieniać którego zespołu NAJLEPSZY W TYM CO ROBISZ. Brawa dla rodziców:) Super chłopaki. PS pisze po polsku bo chce aby wszyscy zrozumieli:) może to dotrze do ludzi :) dzięki za hejt z góry .... i wyrzucie ludzie te ohydne koszule i kto je wprowadził na rynek powinni zamknąć i zlinczować. 2017-08-07 18:31 6. brawo , świetny chłopak! 2017-08-07 17:26 7. Michał SUPER występ :D 2017-08-07 14:43 8. Michał gratuluję! :) 2017-08-06 19:06 9. Czy ktoś zginął w tym pożarze? 2017-08-05 08:18 10. pani Hania to piękna kobieta i ten wspaniały głos
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

Album TP

FILMY TP

Pożegnania

Bojcorka